هفتم نوامبر مصادف با ۱۶ عقرب/آبان، روز تیاتر تاجیکستان است؛ مناسبتی که به یاد آغاز فعالیت نخستین تیاتر حرفه‌ای این کشور در سال ۱۹۲۹ گرامی داشته می‌شود. هنری که در نزدیک به یک قرن گذشته، با تکیه بر ادبیات، فرهنگ و استعداد هنرمندان تاجیک، به یکی از جلوه‌های مهم هویت فرهنگی این سرزمین تبدیل شده است.
نخستین تیاتر حرفه‌ای تاجیکستان در ۷ نوامبر ۱۹۲۹ در شهر دوشنبه فعالیت خود را آغاز کرد. این مجموعه در سال ۱۹۳۳ به نام ابوالقاسم لاهوتی، شاعر و نمایشنامه‌نویس نامدار، نام‌گذاری شد و در سال ۱۹۳۹ عنوان آکادمیک دریافت کرد.
لاهوتی و پیوند تیاتر تاجیکستان با ادبیات جهان
ابوالقاسم لاهوتی از چهره‌های تأثیرگذار در شکل‌گیری تیاتر حرفه‌ای تاجیکستان بود. ترجمه نمایشنامه‌های برجسته ویلیام شکسپیر، از جمله «اتللو»، «شاه لیر» و «رومئو و ژولیت» به زبان فارسی، زمینه اجرای آثار کلاسیک جهان را برای مخاطبان این کشور فراهم کرد.
در سال‌های نخست فعالیت تیاتر لاهوتی، هنرمندانی چون محمدجان قاسموف، اصلی برهانوف، تحفه فاضل‌اوا و لطفی زاهدوا به شکل‌گیری سنت بازیگری حرفه‌ای در تاجیکستان کمک کردند. در نسل‌های بعد نیز بازیگرانی چون هاشم گدا، مایرام عیسی‌یوا و عطا محمدجانوف به چهره‌های شناخته‌شده هنر نمایش این کشور تبدیل شدند.
تیاتر تاجیکستان در گذر زمان
تیاتر لاهوتی در کنار اجرای آثار ادبیات ملی، میزبان نمایشنامه‌های کلاسیک جهان نیز بوده است. حضور این مجموعه در سال ۱۹۶۴ در افغانستان و اجرای آثاری چون «رودکی» و «رومئو و ژولیت» در کنار دیگر نمایش‌ها، نمونه‌ای از پیوندهای فرهنگی و هنری میان دو سرزمین فارسی‌زبان بود.
امروز تاجیکستان ۱۸ تیاتر حرفه‌ای دارد و جشنواره‌هایی مانند «پرستو» و جشنواره بین‌المللی تیاتر «نوروز» فرصتی برای معرفی آثار تازه و تبادل تجربه میان هنرمندان فراهم می‌کنند.
همچنین در ۲۴ آگوست ۲۰۲۶، ساختمان جدید تیاتر ملی تاجیکستان در دوشنبه گشایش یافت؛ مجموعه‌ای هفت‌طبقه با سه سالن اصلی که بزرگ‌ترین آن ظرفیت پذیرش ۲۵۰۰ تماشاگر را دارد. این مجموعه با امکاناتی برای اجرای نمایش، موسیقی و دیگر برنامه‌های هنری، فصل تازه‌ای در زیرساخت‌های نمایشی این کشور رقم زده است.
روز تیاتر تاجیکستان فرصتی است برای ارج‌گذاری به هنرمندانی که با بازی، نویسندگی و کارگردانی، میراث ادبی و فرهنگی این سرزمین را زنده نگه داشته‌اند؛ هنری که مرزهای جغرافیایی را پشت سر می‌گذارد و زبان مشترک ملت‌هاست.
